Nhìn như một thị trường, quốc tịch theo đầu tư là việc một số quốc đảo nhỏ cho phép người nước ngoài trở thành công dân khi đầu tư theo hình thức được quy định, để lấy vốn phát triển. Người mua tìm sự thuận tiện khi đi lại, một phương án dự phòng cho gia đình, hoặc cơ hội làm ăn. Thị trường này cạnh tranh gay gắt và chịu áp lực thật từ các nước lớn.
Chào bạn, đây là Nhà Kiến Tạo. Mình nói trước: tập này không tư vấn hồ sơ, không so sánh gói nào tốt hơn, không nêu giá. Mình nhìn chương trình quốc tịch theo đầu tư như một hiện tượng kinh tế, để hiểu vì sao những quốc đảo nhỏ làm điều này và điều đó có ý nghĩa gì với người dựng vùng.
Vì sao một quốc đảo nhỏ lại bán quốc tịch?
Hãy đặt mình vào vị trí một quốc đảo nhỏ: ít tài nguyên, thị trường nội địa nhỏ, dễ bị bão tàn phá, khó vay vốn quốc tế với điều kiện tốt. Làm sao có tiền để xây bệnh viện, trường học, đường sá, khách sạn?
Một trong những câu trả lời mà một số quốc đảo Caribe đã chọn là chương trình quốc tịch theo đầu tư. Người nước ngoài đóng góp vào một quỹ phát triển quốc gia hoặc đầu tư vào những dự án được phê duyệt, thường là khu nghỉ, khách sạn, và đổi lại được xét cấp quốc tịch sau khi qua thẩm định.
Với đất nước, đây là nguồn vốn không phải vay, có thể dùng cho hạ tầng và phát triển. Với nhiều quốc đảo, nguồn này đã trở nên rất quan trọng.
Nhưng cũng chính vì quan trọng, nó tạo ra sự phụ thuộc. Nếu chương trình gặp vấn đề, cả nền kinh tế bị ảnh hưởng.
Người mua tìm gì?
Người tìm tới chương trình quốc tịch theo đầu tư thường có vài động cơ. Một là sự thuận tiện đi lại: hộ chiếu của một số quốc đảo Caribe cho phép đi tới nhiều nước mà không cần xin thị thực trước, điều mà hộ chiếu một số nước khác chưa có.
Hai là phương án dự phòng: một quốc tịch thứ hai như một tấm bảo hiểm cho gia đình trong những tình huống không lường trước.
Ba là cơ hội làm ăn và học tập: quốc tịch thứ hai có thể mở ra những con đường mà quốc tịch gốc không có. Với Grenada, một điểm được nhắc nhiều là hiệp ước với Mỹ liên quan tới thị thực nhà đầu tư, mình sẽ nói riêng ở chuỗi mở thị trường.
Mỗi người có động cơ khác nhau, và điều quan trọng là hiểu rõ mình thật sự cần gì trước khi nghe bất kỳ lời chào mời nào. Đó là việc của một tư vấn viên trung thực, và của luật sư độc lập.
Một thị trường cạnh tranh
Ở vùng Caribe có một nhóm quốc đảo cùng có chương trình quốc tịch theo đầu tư. Họ cạnh tranh nhau về điều kiện, thời gian xử lý, số nước được miễn thị thực, những lợi thế riêng.
Cạnh tranh có mặt tốt là khiến các chương trình phải cải thiện dịch vụ. Nhưng cũng có mặt xấu: có thời điểm các nước hạ điều kiện để giành khách, và điều đó làm các nước lớn lo ngại về chất lượng thẩm định.
Gần đây, các quốc đảo này đã bàn với nhau để có những chuẩn chung, như mức đầu tư tối thiểu chung và quy trình thẩm định chặt hơn, để tránh cuộc đua xuống đáy. Chi tiết các thoả thuận này nên tra cứu từ nguồn chính thức vì có thể thay đổi.
Với người dựng vùng, bài học là: khi nhiều vùng cùng bán một thứ, cạnh tranh bằng giá luôn nguy hiểm. Cạnh tranh bằng chất lượng và uy tín mới bền.
Rủi ro từ các nước lớn
Giá trị lớn nhất của quốc tịch Caribe với nhiều người là khả năng đi lại, và khả năng đó phụ thuộc vào quyết định của các nước khác. Nếu một nước lớn lo ngại về an ninh hay chất lượng thẩm định, họ có thể xem lại chính sách miễn thị thực với quốc gia có chương trình.
Điều này đã từng xảy ra. Có những nước có chương trình quốc tịch theo đầu tư đã bị một số nước lớn áp lại yêu cầu thị thực. Liên minh châu Âu cũng đã nhiều lần bày tỏ lo ngại và có cơ chế để xem xét tạm dừng miễn thị thực.
Với người mua, điều này có nghĩa là lợi ích của hôm nay không được bảo đảm cho mai sau. Không ai có thể cam kết rằng một hộ chiếu sẽ luôn giữ nguyên những quyền đi lại như hiện tại.
Với quốc đảo, đó là áp lực phải giữ thẩm định nghiêm túc, minh bạch về nguồn vốn, để giữ lòng tin của các nước lớn.
Nhìn thị trường này bằng con mắt tỉnh táo
Mình nghĩ cách nhìn tốt nhất là tỉnh táo. Chương trình quốc tịch theo đầu tư là một công cụ hợp pháp mà các quốc gia có chủ quyền đưa ra. Nó có lợi ích thật cho một số người, và cũng có rủi ro thật.
Người quan tâm nên hiểu cơ chế, hiểu rủi ro, không tin những lời hứa chắc chắn, và luôn kiểm tra pháp lý với luật sư độc lập cũng như với cơ quan chính thức của quốc gia đó. Không ai có thể cam kết kết quả thẩm định, vì đó là quyền của nước cấp.
Với người dựng vùng ở Việt Nam, câu chuyện này dạy một điều: một vùng đất nhỏ có thể bán cho thế giới những thứ không nằm trong đất, như quyền, như cơ hội, như sự kết nối. Nhưng thứ đó càng vô hình thì càng cần uy tín để giữ.
Nếu vùng đất của bạn phải bán cho thế giới một thứ không cầm nắm được, đó sẽ là gì, và bạn giữ uy tín cho nó bằng cách nào?
Câu hỏi thường gặp
Quốc tịch theo đầu tư có hợp pháp không?
Đây là chương trình hợp pháp do chính phủ các quốc gia có chủ quyền ban hành theo luật của họ. Tuy nhiên người tham gia cần tuân thủ cả luật của nước cấp và luật của nước mình đang mang quốc tịch.
Việt Nam có cho phép mang hai quốc tịch không?
Pháp luật Việt Nam về quốc tịch có những quy định riêng về trường hợp có quốc tịch nước ngoài. Bạn nên hỏi cơ quan tư pháp hoặc luật sư về quốc tịch để hiểu đúng trường hợp của mình.
Hộ chiếu Caribe có được miễn thị thực mãi không?
Không ai bảo đảm được điều đó. Quyền miễn thị thực phụ thuộc vào chính sách của các nước tiếp nhận, và đã từng có trường hợp bị áp lại thị thực. Hãy xem nó là lợi ích hiện tại, không phải cam kết vĩnh viễn.
Hồ sơ quốc tịch theo đầu tư có chắc được duyệt không?
Không. Quyết định cấp quốc tịch thuộc về chính phủ nước cấp sau khi thẩm định lý lịch và nguồn tiền. Bất kỳ ai cam kết chắc chắn được duyệt đều không nói thật.
Nên tìm hiểu chương trình quốc tịch theo đầu tư từ đâu?
Đọc thông tin từ cơ quan chính thức quản lý chương trình của quốc gia đó, hỏi luật sư độc lập, và cẩn trọng với những lời chào mời có hứa hẹn chắc chắn hoặc thúc ép quyết định nhanh.
