Đưa sản vật của đảo Phú Quý vào đất liền phải giải bài toán tàu và bảo quản trước khi nghĩ tới bài toán bán hàng. Chọn những sản phẩm chịu được đường xa như hải sản khô, đóng gói đạt chuẩn, ghi nguồn gốc rõ, và tìm những người mua sẵn lòng trả giá xứng với công của ngư dân và người chế biến.
Chào bạn, đây là Nhà Kiến Tạo. Tập cuối về Phú Quý, mình nói về chiều ngược lại: không phải khách ra đảo, mà là sản vật từ đảo đi vào. Đây là một cách dựng vùng mà không cần khách tới, và có khi còn bền hơn du lịch.
Tàu là nút cổ chai của mọi chuỗi hàng
Mọi sản vật từ Phú Quý vào đất liền đều phải qua tàu. Tàu khách có giới hạn về hàng hoá, tàu hàng có lịch riêng. Mùa gió, tàu nghỉ, hàng nằm chờ.
Với hải sản tươi, chờ vài ngày là hỏng. Vì vậy hải sản tươi từ đảo chủ yếu đi theo những kênh có kho lạnh, tàu có hầm bảo quản, hoặc bán ngay trên đảo.
Với hải sản khô, mực khô, cá khô, các loại mắm, thì khác. Chúng chịu được thời gian chờ, dễ đóng gói, dễ gửi. Đây là lý do nghề chế biến hải sản khô phát triển trên đảo từ lâu.
Người dựng vùng muốn làm chuỗi hàng từ đảo nên bắt đầu từ những sản phẩm chịu được nhịp tàu, không phải những sản phẩm đòi hỏi tốc độ.
Một chi tiết mà người buôn hàng đảo lâu năm hay nhắc: đừng nhận đơn hàng lớn có hạn giao cứng vào mùa gió. Khách sỉ ở thành phố không hiểu vì sao hàng trễ một tuần, và một lần lỡ hẹn có thể mất luôn mối. Tốt hơn là dồn hàng vào đất liền trước mùa gió, gửi ở một kho bên bờ, rồi giao dần.
Chất lượng và an toàn thực phẩm
Hải sản khô làm thủ công trên đảo có thể rất ngon, nhưng chất lượng không đều. Hộ này phơi kỹ, hộ kia phơi vội. Có nơi dùng chất bảo quản, có nơi không.
Muốn bán ở thị trường lớn, nhất là siêu thị, cửa hàng có tiêu chuẩn, sản phẩm phải đạt các yêu cầu về an toàn thực phẩm, có giấy tờ theo quy định. Đây là rào cản lớn với các hộ nhỏ.
Người dựng vùng có thể giúp bằng cách hỗ trợ các hộ chế biến lập tổ hợp tác, cải thiện điều kiện chế biến, làm hồ sơ an toàn thực phẩm chung. Chi phí chia ra cho nhiều hộ thì dễ gánh hơn.
Quy định cụ thể về giấy tờ, bạn nên hỏi cơ quan quản lý an toàn thực phẩm ở địa phương, vì nó tuỳ loại sản phẩm và kênh bán.
Đóng gói và kể chuyện
Một túi mực khô trong bao ni lông trơn và một túi mực khô trong bao bì có ghi rõ đảo, người làm, cách làm, có giá trị khác nhau rất nhiều trong mắt người mua.
Bao bì không cần cầu kỳ. Cần sạch, kín, ghi đủ thông tin theo quy định, và có một câu chuyện ngắn gọn về nguồn gốc. Người mua thành phố muốn biết thứ họ ăn đến từ đâu.
Câu chuyện về đảo cá xa bờ, những chuyến tàu đi dài ngày, những người phụ nữ phơi mực trước sân nhà, là câu chuyện có sức nặng. Nó phân biệt sản phẩm đảo với hàng đại trà.
Nhưng câu chuyện phải thật. Đừng ghi hải sản Phú Quý lên hàng mua từ nơi khác. Một lần bị phát hiện, cả tên đảo bị ảnh hưởng.
Một cách giữ thật mà không tốn kém là ghi tên tổ chế biến hoặc hộ làm, kèm số điện thoại, ngay trên túi. Người mua có thể gọi hỏi, và người làm biết rằng chất lượng của họ đang được nhìn thấy. Chỉ riêng điều đó đã làm nhiều hộ cẩn thận hơn hẳn.
Tìm người mua trả giá công bằng
Hiện nay, phần lớn hải sản từ đảo đi qua các thương lái, và người làm ra thường nhận phần nhỏ trong giá cuối cùng. Đó là thực tế của nhiều vùng xa.
Người dựng vùng có thể mở thêm kênh: bán trực tiếp qua mạng cho người tiêu dùng, bán cho nhà hàng có tiêu chuẩn ở thành phố, bán cho các cửa hàng đặc sản. Mỗi kênh có yêu cầu khác nhau về số lượng, chất lượng, giấy tờ.
Khách từng ra đảo là một kênh quý. Họ đã ăn, đã thấy, đã tin. Giữ liên lạc với họ, gửi hàng cho họ khi họ muốn, là cách bán hàng tự nhiên nhất.
Điều quan trọng là phần giá trị tăng thêm nhờ kênh mới phải về được tới người làm ra. Nếu không, chỉ là thay một thương lái bằng một thương lái khác.
Sản vật đi trước, khách theo sau
Có một điều thú vị: sản vật tốt có thể là cách quảng bá đảo hiệu quả hơn cả du lịch. Một người ở thành phố ăn mực khô Phú Quý ngon, đọc câu chuyện trên bao bì, có thể một ngày sẽ muốn ra đảo.
Ngược lại, khách ra đảo về kể với bạn bè, mang theo sản vật làm quà, mở rộng thị trường cho sản vật.
Người dựng vùng giỏi nhìn thấy hai dòng chảy này nâng đỡ nhau: sản vật đi vào, khách đi ra, câu chuyện của đảo đi xa hơn.
Một hòn đảo nhỏ không cần đón hàng triệu khách để được biết tới. Có khi chỉ cần một túi mực khô làm thật tốt. Nếu bạn mang một món từ đảo về, bạn muốn nó kể gì về hòn đảo đó?
Câu hỏi thường gặp
Hải sản khô Phú Quý có gửi vào đất liền được không?
Được, hải sản khô thường được gửi theo tàu vào Phan Thiết rồi chuyển tiếp đi các nơi. Hỏi các hộ chế biến hoặc cơ sở bán hàng trên đảo về cách gửi và thời gian giao hàng.
Làm sao biết hải sản khô không dùng chất bảo quản độc hại?
Mua từ nơi có nguồn gốc rõ, có giấy tờ an toàn thực phẩm, và quan sát màu sắc, mùi tự nhiên. Hàng có màu quá tươi bất thường hoặc giữ lâu không đổi màu nên cân nhắc.
Hộ chế biến nhỏ muốn bán vào siêu thị cần gì?
Thường cần giấy tờ về an toàn thực phẩm, nhãn mác theo quy định, năng lực cung ứng ổn định. Nên hỏi cơ quan quản lý an toàn thực phẩm địa phương và cân nhắc lập tổ hợp tác để chia chi phí.
Hải sản tươi từ Phú Quý có đi được xa không?
Hải sản tươi cần bảo quản lạnh liên tục và phụ thuộc lịch tàu, nên khó đi xa. Phần lớn hải sản tươi được tiêu thụ trên đảo hoặc qua các kênh có kho lạnh chuyên dụng.
Mua sản vật đảo qua mạng có đáng tin không?
Tuỳ người bán. Nên mua từ người có thông tin rõ ràng về nguồn gốc, địa chỉ trên đảo, đánh giá từ khách cũ, và có chính sách đổi trả hợp lý.
