Tuyển lao động địa phương cho một dự án ở vùng mới nên bắt đầu sớm, vài tháng trước khi khai trương chứ không phải vài tuần, đào tạo từ những kỹ năng rất cơ bản, có lộ trình rõ để họ lên được vị trí cao hơn, và tôn trọng nhịp sống, mùa vụ của họ. Làm như vậy tốn công hơn tuyển người từ thành phố lên, nhưng bền hơn nhiều.
Chào bạn, đây là Nhà Kiến Tạo. Tập trước mình nói người dân sở tại nên được gì. Tập này đi vào cái được dễ thấy nhất và cũng khó làm tốt nhất: việc làm.
Vì sao nhiều dự án than không tuyển được người địa phương?
Mình nghe câu này rất nhiều: người địa phương không có kỹ năng, không quen giờ giấc, làm vài tháng rồi nghỉ. Có phần đúng, nhưng thường là vì dự án tuyển theo cách của thành phố áp vào một vùng không phải thành phố.
Đăng tin tuyển trên mạng, yêu cầu hồ sơ, phỏng vấn bằng những câu hỏi chuyên môn, là cách mà người ở vùng xa ít khi tiếp cận được. Nhiều người giỏi việc tay chân, chăm chỉ, thật thà, nhưng chưa bao giờ viết một bộ hồ sơ.
Thêm nữa, công việc trong khu nghỉ, khách sạn có những quy tắc rất lạ với người chưa từng làm: mặc đồng phục, chào khách theo cách nhất định, làm theo ca, báo cáo. Không được đào tạo kỹ, họ dễ thấy lúng túng, bị mắng, và bỏ.
Nên vấn đề không nằm ở người địa phương. Nó nằm ở cách tuyển và cách dạy.
Tuyển qua làng, qua người đứng đầu
Ở nhiều vùng, cách tuyển hiệu quả nhất là đi qua chính cộng đồng. Gặp trưởng thôn, già làng, hội phụ nữ, đoàn thanh niên. Nói rõ dự án cần bao nhiêu người, làm việc gì, thời gian ra sao, tiền công thế nào.
Họ sẽ giới thiệu những người phù hợp, và quan trọng hơn, họ đứng ra làm cầu nối khi có vấn đề. Một nhân viên trẻ gặp khó khăn có thể được người trong làng khuyên nhủ, thay vì lặng lẽ bỏ việc.
Buổi gặp mặt nên làm tại làng, bằng lời nói, không cần hồ sơ ngay. Có thể mời người quan tâm tới xem nơi làm việc, gặp những người sẽ hướng dẫn họ.
Cũng cần công bằng. Nếu việc tuyển chỉ đi qua một hai người, dễ có chuyện chỉ họ hàng của họ được nhận. Nên công khai tiêu chí và mời nhiều nhóm cùng giới thiệu.
Đào tạo từ những điều rất cơ bản
Người mới vào nghề dịch vụ ở vùng xa cần được dạy từ những điều mà người thành phố coi là hiển nhiên. Cách dùng máy giặt công nghiệp, cách gấp khăn, cách pha đồ uống, cách xưng hô với khách, cách xử lý khi khách phàn nàn.
Cách dạy hiệu quả là cầm tay chỉ việc, làm cùng nhau nhiều lần, không phải giảng bài trên lớp. Và nên có người hướng dẫn kiên nhẫn, hiểu rằng người học đang bước vào một thế giới hoàn toàn mới.
Đào tạo nên bắt đầu trước khi khai trương vài tháng. Mở cửa đón khách với một đội ngũ mới học vài tuần là đẩy họ vào thế khó, và khách cũng chịu thiệt.
Một mẹo mình thấy hiệu quả là cho những nhân viên địa phương đầu tiên đi thực tập ở một khu nghỉ khác đã vận hành tốt. Họ thấy tận mắt cách làm, và về dạy lại cho những người sau bằng ngôn ngữ của làng.
Lộ trình lên cao, không chỉ việc chân tay
Một sai lầm phổ biến là người địa phương chỉ làm dọn phòng, bảo vệ, phụ bếp, còn quản lý, lễ tân, hướng dẫn viên đều là người từ nơi khác. Năm này qua năm khác, không ai trong làng lên được vị trí cao hơn.
Điều này gây ra hai vấn đề. Người trẻ trong làng thấy không có tương lai nên bỏ đi. Và cộng đồng cảm thấy dự án chỉ dùng họ làm việc nặng.
Người dựng vùng tử tế nên có lộ trình rõ ràng: từ nhân viên lên tổ trưởng, từ tổ trưởng lên quản lý bộ phận. Hỗ trợ học thêm ngoại ngữ, học kỹ năng quản lý cho những người có tiềm năng.
Sau vài năm, khi một người con của làng trở thành quản lý khu nghỉ, đó là câu chuyện mà cả làng tự hào, và là lời giới thiệu tốt nhất cho dự án.
Tôn trọng mùa vụ và nhịp sống
Người dân ở vùng mới thường vẫn có nghề chính: làm rẫy, làm vườn, đánh cá. Mùa thu hoạch cà phê, mùa cá, họ cần thời gian cho việc nhà. Nếu dự án đòi họ bỏ hẳn việc nhà, nhiều người sẽ không chọn dự án.
Cách làm linh hoạt là sắp ca làm việc có tính tới mùa vụ, cho phép nghỉ dài vào mùa thu hoạch, hoặc có đội thời vụ bổ sung. Mùa thấp điểm của du lịch nhiều khi trùng mùa bận của nông nghiệp, và đó là một sự khớp tự nhiên.
Cũng nên tôn trọng những ngày lễ, ngày giỗ, những dịp quan trọng của cộng đồng. Một nhân viên bị ép làm việc trong ngày lễ lớn của làng sẽ cảm thấy bị coi thường.
Làm việc với người địa phương là làm việc với cả một cộng đồng, không chỉ với từng cá nhân. Khi dự án hiểu điều đó, nó trở thành một phần của làng thay vì một vật thể lạ.
Câu hỏi thường gặp
Nên trả lương lao động địa phương thế nào cho hợp lý?
Nên trả theo mặt bằng công việc chứ không theo mặt bằng thu nhập thấp của vùng, và tuân thủ quy định về lương tối thiểu và bảo hiểm. Trả công xứng đáng giúp giữ người và tạo uy tín cho dự án trong cộng đồng.
Người địa phương không biết chữ thì làm việc được không?
Được, nhiều công việc không cần đọc viết nhiều. Có thể dùng hình ảnh, hướng dẫn trực tiếp và người kèm cặp. Dự án cũng có thể hỗ trợ học chữ cho những ai muốn.
Làm sao giữ chân nhân viên địa phương?
Trả công công bằng, đào tạo kỹ, có lộ trình thăng tiến, tôn trọng mùa vụ và lễ tết của họ, và có người hiểu văn hoá địa phương trong đội quản lý. Những yếu tố này thường quan trọng hơn mức lương cao hơn một chút.
Có nên thuê quản lý từ thành phố cho khu nghỉ ở vùng xa?
Giai đoạn đầu thường cần, vì người địa phương chưa có kinh nghiệm. Nhưng nên xem đó là tạm thời, và giao cho quản lý đó nhiệm vụ đào tạo người thay thế từ địa phương.
Đào tạo lao động địa phương có được hỗ trợ không?
Một số nơi có chương trình đào tạo nghề cho lao động nông thôn. Bạn có thể hỏi cơ quan quản lý lao động ở xã hoặc ở tỉnh để biết có chương trình nào phù hợp.
